Chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954 là đỉnh cao chói lọi của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, là kết tinh sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc Việt Nam. Đằng sau chiến thắng “lừng lẫy năm châu, chấn động địa cầu” ấy là sự đóng góp thầm lặng nhưng vô cùng to lớn của hàng vạn dân công hỏa tuyến, những con người nơi hậu phương đã dốc sức người, sức của để bảo đảm cho tiền tuyến đi đến thắng lợi. Trong đó, hình ảnh dân công Trịnh Đình Bầm cùng chiếc xe cút kít tự chế đã trở thành một biểu tượng tiêu biểu cho tinh thần yêu nước, ý chí kiên cường, sự sáng tạo và lòng hy sinh cao cả của Nhân dân Việt Nam trong chiến dịch Điện Biên Phủ.
Trong chiến dịch Điện Biên Phủ, Thanh Hóa là một trong những địa phương đi đầu cả nước trong việc chi viện sức người, sức của cho mặt trận. Hưởng ứng khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”, Nhân dân Thanh Hóa đã hăng hái thi đua lao động sản xuất và tham gia phục vụ chiến dịch. Tỉnh đã huy động khoảng 30% lực lượng lao động tham gia dân công, đóng góp hơn 3.500 xe đạp thồ, trên 1.100 thuyền, 31 ô tô, 180 xe bò, 42 ngựa cùng nhiều phương tiện vận chuyển thô sơ khác. Riêng về lương thực, Thanh Hóa đã vận chuyển ra tiền tuyến hơn 4.500 tấn gạo và hàng trăm tấn thực phẩm, chiếm khoảng 40% tổng nhu cầu lương thực, thực phẩm của toàn chiến dịch. Những con số ấy đã minh chứng sinh động cho vai trò to lớn của hậu phương Thanh Hóa, đồng thời làm nổi bật ý nghĩa của những đóng góp cụ thể, tiêu biểu từ mỗi người dân công trên các tuyến vận tải phục vụ chiến dịch.
Từ phong trào chi viện rộng khắp ấy đã xuất hiện nhiều tấm gương dân công tiêu biểu, góp phần làm nên sức mạnh hậu phương Thanh Hóa trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Ông Trịnh Đình Bầm là một trong những gương mặt tiêu biểu đó.
Ông Trịnh Đình Bầm, sinh ra và lớn lên tại xóm Phú, xã Định Liên, huyện Yên Định (nay là xã Yên Định, tỉnh Thanh Hóa), là một nông dân nghèo, từng phải đi ở cho địa chủ do không có ruộng đất. Sau Cải cách ruộng đất, được chia ruộng và trở thành người làm chủ cuộc sống của mình, ông càng thêm tin tưởng vào Đảng, vào cách mạng. Cũng như bao người dân vừa được giải phóng, ông hăng hái tăng gia sản xuất, góp gạo nuôi quân và sẵn sàng lên đường làm dân công khi Tổ quốc cần.
Gia cảnh khó khăn, không có phương tiện vận chuyển, nhưng với tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả cho chiến thắng”, ông Trịnh Đình Bầm đã tự tay chế tạo một chiếc xe cút kít để phục vụ việc vận chuyển lương thực. Chiếc xe có chiều dài 206cm, càng xe làm bằng gỗ, hai chân chống bằng tre, bánh xe đường kính 75cm được ghép từ ba mảnh gỗ khác nhau. Đặc biệt, trong đó có một mảnh gỗ sơn son thếp vàng, trang trí hoa văn đỏ, vàng xen lẫn, được lấy từ bàn thờ tổ tiên của gia đình ông.
Trong tín ngưỡng truyền thống của người Việt, bàn thờ tổ tiên là không gian linh thiêng, quan trọng nhất trong mỗi gia đình. Việc tháo dỡ một phần bàn thờ để làm bánh xe cút kít thể hiện sự hy sinh lớn lao, vượt lên trên tình cảm riêng tư, tín ngưỡng cá nhân vì mục tiêu chung của dân tộc. Hành động ấy đã trở thành minh chứng cảm động cho tinh thần “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả cho chiến thắng” của người dân Việt Nam trong những năm tháng kháng chiến gian khổ.
Với chiếc xe cút kít đặc biệt ấy, ông Trịnh Đình Bầm đã vận chuyển lương thực từ kho Sánh Lược lên phố Cống, Trạm Luồng, huyện Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hóa (nay thuộc xã Ngọc Lặc, tỉnh Thanh Hoá). Đây là khâu trung chuyển quan trọng trong hệ thống bảo đảm hậu cần của chiến dịch: Lương thực do nhân dân đóng góp được tập kết tại kho xã, chuyển lên kho tỉnh, rồi tiếp tục đưa ra mặt trận Điện Biên Phủ. Trên quãng đường hơn 20km mỗi chuyến, vượt qua đèo dốc, đường đi hiểm trở, ông Bầm đã chở tới 280kg lương thực, vượt xa quy định 100kg/chuyến. Suốt bốn tháng liên tục, cứ ba ngày một chuyến, ông đã vận chuyển gần 12.000kg lương thực, góp phần quan trọng bảo đảm hậu cần cho chiến dịch.
Ghi nhận những đóng góp to lớn ấy, ông Trịnh Đình Bầm đã được Hội đồng Cung cấp Liên khu 4 tặng bằng khen và tuyên dương rộng rãi trên toàn tỉnh Thanh Hóa. Ông trở thành tấm gương tiêu biểu, đại diện cho hàng vạn dân công hỏa tuyến, những con người âm thầm nhưng bền bỉ, góp phần làm nên chiến thắng lịch sử của dân tộc.
Hiện nay, chiếc xe cút kít của dân công Trịnh Đình Bầm đang được trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ. Hiện vật mộc mạc, giản dị ấy đã thu hút sự quan tâm đặc biệt của đông đảo du khách trong và ngoài nước. Nhiều người không khỏi xúc động khi tận mắt nhìn thấy chiếc xe và lắng nghe câu chuyện về sự hy sinh của người dân công năm xưa. Một du khách nước ngoài từng thốt lên đầy cảm phục: “Một dân tộc dám hy sinh cả tín ngưỡng của mình để giành lấy tự do, thì dân tộc ấy nhất định sẽ giành được thắng lợi”.
Xe cút kít của dân công Trịnh Đình Bầm đán hiện đang trưng bày tại Bảo tàng Chiến thắng Điện Biên Phủ
Chiếc xe cút kít của ông Trịnh Đình Bầm không chỉ là một hiện vật lịch sử quý giá, mà còn là biểu tượng về lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết và ý chí hy sinh vì độc lập, tự do của Nhân dân Việt Nam. Hình ảnh người dân công nhỏ bé, kiên cường đẩy chiếc xe thô sơ vượt qua những con đường khúc khuỷu, hiểm trở, mang theo không chỉ lương thực, đạn dược mà còn chở nặng niềm tin tất thắng của hậu phương, đã góp phần làm nên chiến thắng vĩ đại Điện Biên Phủ năm 1954. Trong dòng chảy ký ức lịch sử của dân tộc, chiếc xe cút kít mộc mạc ấy mãi là lời nhắc nhở sâu sắc đối với các thế hệ hôm nay và mai sau về một thời kỳ hào hùng, về những con người sẵn sàng dâng hiến tất cả cho Tổ quốc Việt Nam độc lập, tự do.